Skattar á ávexti og grænmeti verða lækkaðir en hækkaðir á sætindi og gjörunnar matvörur ef þingsályktunartillaga Ölmu Möller heilbrigðismálaráðherra nær fram að ganga um aðgerðaráætlun vegna offitu á Íslandi fyrir árin 2026-2030. Þar er gert ráð fyrir að skipaður verði þverfaglegur starfshópur sem skoði „fýsileika þess að lækka álögur á grænmeti og ávexti, hækka álögur á sérlega orkuríkar, næringarlitlar og gjörunnar matvörur, ásamt því að sporna við markaðssetningu óhollra matvæla gagnvart börnum. Einnig verði skoðað hvort merkja skuli sérstaklega gjörunnar og mjög óhollar matvörur.“
Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir að vaxandi tíðni offitu sé ein stærsta lýðheilsuáskorun samtímans. Fjöldi tilfella á heimsvísu hafi farið hratt vaxandi á undanförnum áratugun og að áætlað sé að þrír milljarðar manna verði í ofþyngd árið 2030. „Ísland er ekki undanskilið þessari þróun og hefur tíðni offitu hér á landi farið hratt vaxandi líkt og annars staðar í heiminum. Árið 2025 voru 22% fullorðinna og 7% barna hér á landi með offitu og voru 59% fullorðinna Íslendinga í ofþyngd eða með offitu og 26% barna. Íslenskir karlmenn eru líklegri til að vera of þungir samanborið við íslenskar konur (75% karla á móti 45% kvenna). Árið 2030 er gert ráð fyrir því að 192.000 Íslendingar verði í ofþyngd eða með offitu og að um 3.000 þeirra muni lifa við skert lífsgæði vegna langvinnra sjúkdóma sem rekja má til offitu.“
Í greinargerðinni segir að offita hafi víðtæk áhrif á heilsu, líðan og lífsgæði þeirra sem lifi með offitu. „Fylgikvillar offitu eru algengir en vangreindir. Rannsóknir hafa sýnt fram á línulegt samband á milli hækkaðs LÞS og aukinnar áhættu á langvinnum sjúkdómum eins og sykursýki II, hjarta- og æðasjúkdómum, lifrarsjúkdómum, allt að 13 tegundum krabbameins, stoðkerfisvanda og almennt hækkaðrar dánartíðni, en 15% allra ótímabærra dauðsfalla árið 2024 mátti rekja beint til offitu. Undanfarna þrjá áratugi hefur fjöldi þeirra sem lifa við skert lífsgæði vegna offitu næstum þrefaldast og áætlar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin að haldi þróunin óbreytt áfram muni kostnaður vegna offitu verða um 370 billjarðar árið 2030, eða um 800-föld landsframleiðsla Íslands árið 2024. Samkvæmt upplýsingum frá World Obesity Federation mun allt að 20% íslensku þjóðarinnar þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda vegna hárrar líkamsþyngdar og 60-80% munu vera í ofþyngd einhvern tímann á lífsleiðinni.“
Í þingsályktunartillögunni segir að offita verði meðhöndluð eins og aðrir langvinnur sjúkdómar, forvarnir verði efldar og markmiðið sé að offita meðal barna verði ekki lengur hæst á Norðurlöndunum. Markmið aðgerðaráætlunarinnar sé að lýðheilsustefna stjórnvalda „taki mið af ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um notkun hagrænna hvata, bestu þekkingar og ráðleggingum embættis landlæknis um mataræði til að sporna gegn vaxandi tíðni offitu. Sérstök áhersla verði lögð á börn og ungmenni, m.a. í gegnum skólamáltíðir, nesti, heimilisfræðikennslu og lífsleikni.“
Forsíðumynd: eurobesity.org